«Kórkem sóz óneri» kitabynyń tolyq aýdarmasy alǵash ret kazaq tilinde óz oqyrmanyna jetip otyr. Sheıh Ahmet Tarazıdiń atalmysh rısalasy túrik halyqtary tilindegi óleń teorııasy týraly jazylǵan alǵashqy zertteýshilik-taldamalyq eńbek bolyp sanalady. Bul kitapta traktattyń mazmuny kórkem sóz – óleń júıesi týraly, uıqas, jalpy óleń óneri,ári ǵarýz (arýz) ýázinderine arnalǵan mysaldarymen ǵylymı taldanyp, anyqtamalary berilgen.Bul eńbekte avtor parsy – tájik klassıkterimen qatar ózimen zamandas túrki tildes shaıyrlardyń da shyǵarmalarynan úzindiler,óleń joldaryn keltirgen.Munyń ózi túrki ǵylym, ádebıet tarıhynyń tereńirek tamyr jaıǵanyn aıǵaqtaıdy. Ǵalymnyń eńbegi kezinde túrki (shaǵataı) tilinde jazylǵan. HÚ ǵasyrdyń birinshi jartysynda Maýerannahrda ádebı ómir qaınap jatqan kezde túrki tili men parsy tili qatar jappaı óris aldy. Sheıh Ahmet Tarazıdan biraz keıin qazaq ǵalymy, uly tarıhshy Muhammed Qaıdar Dýlat (1499-1551) –óziniń áıgili tarıhı eńbegi – «Tarıh-ı Rashıdı» kitabyn parsy tilinde, al «Jahannama» dastanyn sol ýaqytta túrki halyqtaryna tán ortaq shaǵataı tilinde jazdy.Munyń ózi eki tildiń, ıaǵnı túrki men parsy tilderi Maýerannahr men Horasan aımaǵynda aralas-quralas bolǵanyn baıqatady. Sondyqtanda qazaq dalasy da eki tildiń yqpalynan tys qalmady.Sonyń saldarynan qazaq topyraǵynan shyqqan shaıyrlar, ǵalymdar men oıshyldar túrkiler men parsylardyń ádebıetine, mádenıetine, tiline birdeı mán berip,qoǵam ómirine jete kóńil bóldi,tildik erekshelikterin zerttep otyrdy.
Sheıh Ahmet Tarazıdiń «Fonýn ál-bálaǵe» eńbegi bes taraýdan turady. Bul - parsy men túrki ádebıetiniń teorııasyn eki tildegi kóptegen joldaryn mysalǵa keltire otyryp, egjeı-tegjeıli aıqyndaýǵa maqsat etken asa qundy zertteý jumysy, taldaýlarymen qatar shyǵys ádebıetinenmol maǵlumat beretin de teńdessiz týyndy.Fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Mekemtas Myrzahmetuly «Taraz shaharynyń týmasy Sheıh Tarazıdiń túrik halyqtary poezııasyndaǵy óleń qurylysynyń teorııalyq negizin qalaǵan «Kórkem sóz óneri» eńbegin arab, parsy, shaǵataı tilinen tikeleı qazaq tiline aýdarǵan shyǵystanýshy ǵalym Islam Jemeneı men Keńesbek Demeshtiń eńbegi qazaq ádebıeti tarıhyna zor jańalyq bolyp qosylary anyq» dep jazady.
Saparbaı PARMANQUL,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
